-->

Concílio de Laodiceia (363)

O Concílio de Laodiceia, sínodo regional realizado na Frígia, geralmente datado de 363–364, é particularmente importante para a história do cânon bíblico por causa de seus cânones 59 e 60. O cânon 59 determina que, nas igrejas, não deveriam ser lidos “salmos particulares” nem livros não canônicos, mas somente os livros canônicos do Antigo e do Novo Testamento. O chamado cânon 60 apresenta então uma lista de livros: no Antigo Testamento inclui, entre outros, Baruque e a Epístola de Jeremias, enquanto no Novo Testamento enumera os quatro Evangelhos, Atos, as sete Epístolas Católicas e as quatorze Epístolas de São Paulo, mas não inclui o Apocalipse. Entretanto, a atribuição dessa lista ao próprio sínodo é fortemente contestada: sua autenticidade já foi questionada por estudiosos como Spittler, Hefele e Westcott, sobretudo porque o cânon 60 está ausente em importantes coleções antigas dos cânones de Laodiceia, como as de Dionísio Exíguo, João de Antioquia e Martinho de Braga. Por isso, embora o cânon 59 seja uma testemunha importante da disciplina eclesiástica do século IV acerca da leitura das Escrituras, não é historicamente seguro afirmar que o Concílio de Laodiceia tenha promulgado oficialmente a lista bíblica hoje conhecida como “cânon 60”; a própria literatura acadêmica moderna considera sua autenticidade, no mínimo, duvidosa.

-------------------------------------------------------

59 Não se devem recitar na igreja salmos particulares, nem livros não canônicos, mas somente os livros canônicos do Novo e do Antigo Testamento.

60 Estes são os livros que devem ser lidos.

Do Antigo Testamento: Gênesis, Êxodo, Levítico, Números, Deuteronômio, Josué, Juízes, Rute, Ester, Primeiro Livro dos Reinos, Segundo Livro dos Reinos, Terceiro Livro dos Reinos, Quarto Livro dos Reinos, Primeiro Livro das Crônicas, Segundo Livro das Crônicas, Primeiro Livro de Esdras, Segundo Livro de Esdras, o Livro dos cento e cinquenta Salmos, Provérbios de Salomão, Eclesiastes, Cântico dos Cânticos, Jó, os Doze Profetas, Isaías, Jeremias, Baruque, Lamentações e as Epístolas de Jeremias, Ezequiel e Daniel.

Do Novo Testamento: os quatro Evangelhos: segundo Mateus, segundo Marcos, segundo Lucas e segundo João; os Atos dos Apóstolos; as sete Epístolas Católicas: uma de Tiago, duas de Pedro, três de João e uma de Judas; e as quatorze Epístolas de Paulo: uma aos Romanos, duas aos Coríntios, uma aos Gálatas, uma aos Efésios, uma aos Filipenses, uma aos Colossenses, duas aos Tessalonicenses, uma aos Hebreus, duas a Timóteo, uma a Tito e uma a Filemon.

--------------------------------------

νθʹ. Ὅτι οὐ δεῖ ἰδιωτικοὺς ψαλμοὺς λέγεσθαι ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, οὐδὲ ἀκανόνιστα βιβλία, ἀλλὰ μόνα τὰ κανονικὰ τῆς Καινῆς καὶ Παλαιᾶς Διαθήκης.

ξʹ. Ὅσα δεῖ βιβλία ἀναγινώσκεσθαι• Παλαιᾶς Διαθήκης• αʹ Γένεσις κόσμου. βʹ Ἔξοδος ἐξ Αἰγύπτου. γʹ Λευϊτικὸν. δʹ Ἀριθμοί. εʹ Δευτερονόμιον. ςʹ Ἰησοῦς Ναυῆ. ζʹ Κριταί, Ῥούθ. ηʹ Ἐσθήρ. θʹ Βασιλειῶν πρώτη καὶ δευτέρα. ιʹ Βασιλειῶν τρίτη καὶ τετάρτη. ιαʹ Παραλειπόμενα, πρῶτον καὶ δεύτερον. ιβʹ Ἔσδρας, πρῶτον καὶ δεύτερον. ιγʹ Βίβλος Ψαλμῶν ἑκατὸν πεντήκοντα. ιδʹ Παροιμίαι Σολομῶντος. ιεʹ Ἐκκλησιαστής. ιςʹ Ἆσμα ᾀσμάτων. ιζʹ Ἰώβ. ιηʹ Δώδεκα προφῆται. ιθʹ Ἠσαίας. κʹ Ἰερεμίας καὶ Βαρούχ, Θρηνοὶ καὶ Ἐπιστολαί. καʹ Ἰεζεκιήλ. κβʹ Δανιήλ. τὰ δὲ τῆς Καινῆς Διαθήκης• εὐαγγέλια δʹ, κατὰ Ματθαῖον, κατὰ Μάρκον, κατὰ Λουκᾶν, κατὰ Ἰωάννην. πράξεις ἀποστόλων. ἐπιστολαὶ καθολικαὶ ἑπτά• ουτως• Ἰακώβου αʹ. Πέτρου αʹ. βʹ. Ἰωάννου αʹ. βʹ. γʹ. Ἰούδα αʹ. ἐπιστολαὶ Παύλου ιδʹ• πρὸς Ρωμαίους αʹ• πρὸς Κορινθίους αʹ. βʹ• πρὸς Γαλάτας αʹ• πρὸς Ἐφεσίους αʹ• πρὸς Φιλιππησίους αʹ• πρὸς Κολασσαεῖς αʹ• πρὸς Θεσσαλονικεῖς αʹ. βʹ• πρὸς Ἑβραίους αʹ• πρὸς Τιμόθεον αʹ. βʹ• πρὸς Τίτον αʹ• πρὸς Φιλήμονα αʹ.

---------------------------------------

Fontes:

Der Bibelkanon der Synode von Laodicea 363. In: Preuschen, Erwin. Analecta: Kürzere Texte zur Geschichte der Alten Kirche und des Kanons zusammengestellt von Erwin Preuschen, Leipzig: Mohr, 1893. p. 160-161.

Canones Synodi Laodicenae, cânones 59–60; H. R. Percival

The Seven Ecumenical Councils, Nicene and Post-Nicene Fathers, série II, vol. XIV; B. F. Westcott, 

A General Survey of the History of the Canon of the New Testament; Charles Hefele, A History of the Councils of the Church.